ในช่วงเวลาที่ผ่านมา สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ได้ประกาศมาตรการใหม่ในการควบคุมยาทรามาดอล (Tramadol) และยาน้ำแก้แพ้ แก้ไอ เพื่อป้องกันการนำยาไปใช้ในทางที่ผิด มาตรการนี้ได้สร้างความกังวลในวงการเภสัชกรรมและสังคมเกี่ยวกับผลกระทบที่จะเกิดขึ้นต่อผู้ป่วยและระบบสาธารณสุขของประเทศไทย

#การปรับสถานะยาทรามาดอลและผลกระทบต่อผู้ป่วย

อย. มีแนวโน้มที่จะปรับสถานะของยาทรามาดอลให้เป็นยาควบคุมพิเศษ (Special Controlled Drug) ที่ต้องมีใบสั่งยาจากแพทย์เท่านั้นจึงจะรับยาได้ที่ร้านยา ปัจจุบัน ยานี้จัดเป็นยาอันตรายที่ต้องมีการควบคุมการขายและรายงานข้อมูลอยู่แล้ว แต่การยกระดับการควบคุมอาจทำให้ผู้ป่วยที่จำเป็นต้องใช้ยานี้เข้าถึงยาได้ยากขึ้น
.
#ตัวอย่างผลกระทบต่อผู้ป่วย

– ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังและมะเร็ง: ผู้ป่วยกลุ่มนี้มักมีอาการปวดเรื้อรังที่จำเป็นต้องใช้ยาทรามาดอล การปรับสถานะยาอาจทำให้พวกเขาต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายในการไปพบแพทย์เพื่อรับใบสั่งยา ซึ่งอาจเป็นภาระเพิ่มเติมทั้งด้านการเงินและเวลา

– การเพิ่มภาระในโรงพยาบาล: ผู้ป่วยที่เคยรับยาที่ร้านยาอาจต้องไปรับบริการที่โรงพยาบาลแทน ทำให้เกิดความแออัดและเพิ่มภาระงานให้กับบุคลากรทางการแพทย์ โรงพยาบาลรัฐที่มีปัญหาขาดสภาพคล่องอาจต้องเผชิญกับปัญหาทางการเงินเพิ่มเติม
ความเห็นของเภสัชกรและผู้ประกอบการ

หลายคนในวงการเภสัชกรรมแสดงความคิดเห็นว่าการควบคุมยาทรามาดอลอย่างเข้มงวดอาจไม่แก้ปัญหาการนำยาไปใช้ในทางที่ผิด เนื่องจากผู้เสพอาจหันไปใช้สารเสพติดอื่นที่เข้าถึงง่ายกว่า เช่น กระท่อม (Kratom) และกัญชา (Cannabis) ซึ่งปัจจุบันมีการเปิดเสรีหรือควบคุมที่น้อยกว่า
.

#ข้อสังเกตเกี่ยวกับสารเสพติดอื่น

– การใช้กระท่อมและกัญชาเพิ่มขึ้น: ข้อมูลจากปี 2565 พบว่าวัยรุ่นไทยมีการใช้กระท่อมสูงถึง 6% และกัญชา 4.2% หลังจากมีการเปิดเสรี ทำให้เกิดความกังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อสุขภาพจิตและสังคม

– ความเสี่ยงของการเกิดโรคจิต: การศึกษาพบว่าผู้ที่ใช้กัญชามีความเสี่ยงที่จะเกิดโรคจิตมากกว่าผู้ที่ใช้ยาทรามาดอล โดยพบว่า 55.6% ของผู้ป่วยโรคจิตครั้งแรกมีการใช้กัญชา เทียบกับ 4.9% ที่ใช้ยาทรามาดอล
(Ref : อ.มยุรี ตั้งเกียรติกําจาย)

#การควบคุมแบบสองมาตรฐาน

มีความเห็นว่าการควบคุมยาทรามาดอลอย่างเข้มงวด ในขณะที่สารเสพติดอื่นเช่น กระท่อมและกัญชามีการควบคุมน้อยกว่า เป็นการปฏิบัติงานแบบสองมาตรฐาน ซึ่งอาจไม่เป็นธรรมต่อผู้ป่วยที่จำเป็นต้องใช้ยาและเภสัชกรที่ต้องปฏิบัติตามกฎหมาย

#ข้อเสนอเพื่อแก้ไขปัญหา

1. ควบคุมสารเสพติดอื่นอย่างเท่าเทียม: การควบคุมกระท่อมและกัญชาอย่างเข้มงวดเช่นเดียวกับยาทรามาดอลอาจช่วยลดการใช้สารเสพติดในทางที่ผิดและป้องกันปัญหาสังคมที่อาจเกิดขึ้น

2. พัฒนาระบบใบสั่งยา: สร้างระบบที่ทำให้ผู้ป่วยสามารถเข้าถึงใบสั่งยาได้ง่ายขึ้น เช่น การใช้เทคโนโลยีสำหรับการส่งใบสั่งยาออนไลน์ (Online Prescription) เพื่อให้ผู้ป่วยไม่ต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายในการไปพบแพทย์ทุกครั้ง

3. ส่งเสริมความรู้และการตระหนักรู้: ให้ความรู้แก่ประชาชนเกี่ยวกับความเสี่ยงของการใช้ยาทรามาดอลและสารเสพติดอื่น ๆ ในทางที่ผิด รวมถึงส่งเสริมการใช้ยาที่ถูกต้องและปลอดภัย

#บทบาทของสภาเภสัชกรรมและทิศทางที่เป็นไปได้

สภาเภสัชกรรมยังไม่ได้ประกาศจุดยืนอย่างเป็นทางการเกี่ยวกับเรื่องนี้ แต่มีการคาดการณ์ว่าอาจมีแนวทางดังนี้ (Ref อ.ปรุฬห์ รุจนธำรงค์):

– คงสถานะยาอันตรายและมาตรการเดิม: ไม่เห็นด้วยกับการปรับสถานะยา และรักษามาตรการควบคุมที่มีอยู่
– ยอมรับการเป็นยาควบคุมพิเศษ: เห็นด้วยกับการปรับสถานะยาและปฏิบัติตามมาตรการใหม่
– ผลักดันการใช้ใบสั่งยาออนไลน์: ส่งเสริมให้ร้านยาเข้าร่วมโครงการที่สามารถรับใบสั่งยาออนไลน์จากแพทย์ เพื่อให้ผู้ป่วยยังคงสามารถรับยาได้ที่ร้านยา
– ออกประกาศให้เภสัชกรจ่ายยาในกรณีฉุกเฉิน: ให้เภสัชกรมีสิทธิ์จ่ายยาควบคุมพิเศษในกรณีฉุกเฉินและจำเป็น เพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วย

#ความสำคัญของการพิจารณาผลกระทบในหลายมิติ

การตัดสินใจใด ๆ ควรพิจารณาผลกระทบที่จะเกิดขึ้นทั้งต่อผู้ป่วย เภสัชกร โรงพยาบาล และระบบสาธารณสุขทั้งหมด การปรับสถานะยาทรามาดอลอาจส่งผลให้:

– ผู้ป่วยเข้าถึงยาลำบากขึ้น: โดยเฉพาะผู้ที่มีอาการปวดเรื้อรังและจำเป็นต้องใช้ยาอย่างต่อเนื่อง
– เพิ่มภาระงานให้กับโรงพยาบาล: ทำให้บุคลากรทางการแพทย์ต้องรับภาระงานที่มากขึ้น และอาจขัดกับนโยบายลดความแออัดในโรงพยาบาล
– เพิ่มความเสี่ยงต่อการใช้สารเสพติดอื่น: หากผู้เสพหันไปใช้กระท่อมหรือกัญชาแทน อาจทำให้ปัญหาสังคมยิ่งรุนแรงขึ้น

#ข้อคิดสำหรับเภสัชกรและผู้ประกอบการ

– ปฏิบัติตามมาตรการอย่างเคร่งครัด: เภสัชกรควรปฏิบัติตามกฎหมายและมาตรการควบคุมอย่างเคร่งครัด เพื่อป้องกันการนำยาไปใช้ในทางที่ผิด
– ให้ความรู้แก่ผู้ป่วย: ช่วยผู้ป่วยเข้าใจถึงความสำคัญของการใช้ยาที่ถูกต้อง และผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการใช้ยาในทางที่ผิด
– ร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง: เข้าร่วมโครงการหรือมาตรการที่ส่งเสริมการเข้าถึงยาและการควบคุมการใช้ยาอย่างมีประสิทธิภาพ

#สรุป

การควบคุมยาทรามาดอลและยาน้ำแก้แพ้ แก้ไอเป็นเรื่องที่มีความซับซ้อนและต้องการการพิจารณาอย่างรอบคอบ การปรับสถานะยาทรามาดอลเป็นยาควบคุมพิเศษอาจมีผลกระทบที่ไม่คาดคิดต่อผู้ป่วยและระบบสาธารณสุข การหาสมดุลระหว่างการควบคุมการใช้ยาในทางที่ผิดและการเข้าถึงยาที่จำเป็นสำหรับผู้ป่วยเป็นสิ่งที่จำเป็น

#ชวนผู้อ่านมาลองคิดวิเคราะห์

1. คุณคิดว่าการปรับสถานะยาทรามาดอลจะช่วยลดการใช้ยาในทางที่ผิดได้หรือไม่? เพราะเหตุใด?
2. หากคุณเป็นเภสัชกร คุณจะมีวิธีใดในการช่วยผู้ป่วยที่จำเป็นต้องใช้ยาทรามาดอล แต่ได้รับผลกระทบจากมาตรการใหม่นี้?
3. คุณเห็นด้วยหรือไม่ว่าการควบคุมสารเสพติดอื่น ๆ เช่น กระท่อมและกัญชา ควรมีความเข้มงวดเทียบเท่ากับยาทรามาดอล? โปรดอธิบายเหตุผล

คำตอบของคุณอาจช่วยให้เกิดแนวคิดใหม่ ๆ ในการแก้ไขปัญหานี้อย่างมีประสิทธิภาพและเป็นธรรมต่อทุกฝ่ายครับ